In een sporthal zijn de eisen aan de verlichting hoog. Dit komt doordat er onder één dak uiteenlopende sporten plaatsvinden, elk met eigen eisen aan het licht. Normen schrijven hierbij vaste waarden voor, zoals lichtsterkte, gelijkmatigheid en verblinding. Sporthalverlichting vraagt daarom om een specifieke aanpak. Hoe dat in de praktijk werkt, laat Sporthal De Klabbe in Emmer Compascuum zien. De casus laat zien welke eisen gelden en hoe een afgestemd lichtplan daaraan voldoet.
In Sporthal De Klabbe, gerealiseerd in opdracht van installateur Harwig Installatietechniek, komen veel sporten samen, elk met een eigen speelsnelheid en kijklijn. In de sporthal wordt onder meer handbal, basketbal, voetbal en badminton gespeeld. Daardoor verschilt ook de gevoeligheid voor verblinding. Een badmintonner kijkt omhoog naar de shuttle en raakt sneller verblind dan een voetballer, die de bal vaak laag volgt. Dat vraagt om een flexibel lichtniveau, omdat elke sport een eigen lux-waarde hanteert.
De NOC*NSF-norm bewaakt de kwaliteit van sportaccommodaties en grijpt terug op de Europese norm NEN-EN 12193. De norm werkt met drie klassen, afhankelijk van het niveau van gebruik.
| Klasse | Gebruik | Lichtsterkte | Gelijkmatigheid | Kleurweergave | Verblindingswaarde |
|---|---|---|---|---|---|
| I | Internationale en nationale topwedstrijden | > 750 lux | > 0,70 | > 80 | ≤ 35 |
| II | Landelijke en lokale wedstrijden | > 500 lux | > 0,70 | > 60 | ≤ 40 |
| III | Training en recreatie | > 300 lux | > 0,50 | > 60 | ≤ 40 |
*Bron: NOC*NSF/NOCNSF-US1-BF2/Normblad 2020 april
Daarnaast bepaalt de norm waar de armaturen hangen. Boven kritieke zones, zoals de middenlijn of een basket, hoort geen felle lichtbron, zodat de bal of shuttle altijd zichtbaar blijft. Bij De Klabbe is deze normering het uitgangspunt voor het lichtplan. Maas & Hagoort vertaalde de eisen naar een lichtplan en toonde met lichtberekeningen aan dat elk veld de juiste waarden haalt.
Een sporthal met één vast lichtniveau schiet tekort, omdat de ene sport fel wedstrijdlicht vraagt en de andere een rustiger trainingsbeeld. Slimme lichtsturing lost dit op. In De Klabbe stuurt een DALI-systeem de verlichting aan, in samenwerking met het gebouwbeheersysteem. Per sport stelt de hal zo het juiste lichtniveau in. De verlichting reageert bovendien op beweging en gebruik, waardoor het licht terugschakelt zodra een zaal leegstaat. Dat bespaart energie en verlengt de levensduur van de armaturen.
De keuze voor het sturingssysteem hangt af van het project. Naast DALI is ook draadloze lichtsturing met Casambi mogelijk. In Onderwijscentrum Leijpark Tilburg stuurde Maas & Hagoort de sporthallen met dit systeem aan. Casambi reageert eveneens op aanwezigheid en daglicht en bespaart zo energie. Anders dan het bekabelde DALI werkt Casambi draadloos, waardoor het systeem flexibel in te delen en eenvoudig uit te breiden is.
Het project liep via een UAV-GC-contract. Hierbij vallen ontwerp en uitvoering onder dezelfde partij. Harwig Installatietechniek nam dit op zich, met Maas & Hagoort als leverancier van de verlichting. Daardoor moest elke eis aantoonbaar worden onderbouwd, in plaats van extern te worden gecontroleerd.
Voor de verlichting betekende dit dat elke NOC*NSF-eis met lichtberekeningen kon worden aangetoond, van de verlichtingssterkte tot de verblindingswaarde. Deze manier van werken vraagt om vooraf nauwkeurig doorgerekende lichtplannen.
Maas & Hagoort neemt die zorg uit handen met een volledig lichtplan, inclusief lichtberekeningen. Daarin tonen wij aan dat de verlichting aan alle eisen voldoet. Bij De Klabbe vormde dit onderbouwde lichtplan de basis voor de goedkeuring van het project.
Foto’s: Foto’s: Jansman Bouw B.V en Wehrung Architecten en Frencken Scholl Architecten
U kunt vrijblijvend een offerte of advies aanvragen.
Onze engineers staan altijd voor u klaar.
