Verlichting op kantoor bepaalt in grote mate hoe gezond en productief medewerkers zich voelen op de werkvloer. Een kantoor bestaat uit werkplekken, vergaderruimtes en ontvangstruimtes. Elke ruimte kent een ander gebruik en een andere lichtbehoefte. Dit vraagt om een lichtplan dat niet alleen voldoet aan strikte normen, maar ook aansluit op de manier waarop een kantoor daadwerkelijk wordt gebruikt. In deze blog leggen wij uit welk effect licht heeft op de werkvloer, welke normen gelden en hoe wij dit vertalen naar een lichtplan.
Onvoldoende verlichting op kantoor belast de ogen en maakt medewerkers sneller vermoeid. Te veel licht, of licht met de verkeerde kleur en intensiteit, werkt echter net zo negatief. Een lichtplan draait daarom niet om zoveel mogelijk licht, maar om de juiste balans.
Een systematische literatuurstudie van de TU Eindhoven laat zien dat een lage lichtsterkte samenhangt met hoofdpijn, een minder fit gevoel en een lager fysiek welzijn. Ook de kleurtemperatuur van het licht hangt samen met vermoeidheid, vitaliteit en concentratie. Deze balans zit dus niet alleen in de hoeveelheid licht, maar ook in de verhouding tussen daglicht, kunstlicht en de kleurtemperatuur ervan.
Nederland kent voor binnenruimtes een vaste norm voor de lichtomstandigheden op de werkplek, de NEN-EN 12464-1. De norm gaat uit van visueel comfort en visuele prestatie, en stelt eisen aan zowel de hoeveelheid als de kwaliteit van het licht.
Binnen deze norm worden drie zones onderscheiden, elk met een eigen minimale lichtsterkte:
Naast de lichtsterkte per zone speelt ook verblinding een rol. Hiervoor geldt een verblindingswaarde (UGR) onder de 19. Verblinding ontstaat wanneer een deel van het gezichtsveld veel helderder is dan de omgeving eromheen, rechtstreeks of via reflectie.
Naast de norm speelt ook het natuurlijke verloop van licht een rol. Biodynamische verlichting bootst dit verloop na binnen een kantoorruimte. Dit systeem loopt van koeler en feller licht in de ochtend tot warmer en gedempter licht richting het einde van de middag. Dit sluit aan op het natuurlijke ritme van de dag en ondersteunt zo de alertheid van medewerkers in de ochtend en de overgang naar rust aan het einde van de werkdag.
Onderzoek van Grontmij in een Nederlands kantoor laat zien dat 62% van de medewerkers dynamische verlichting prettig tot zeer prettig vond. Ook gaf een derde van de ondervraagden aan dat de verlichting bijdraagt aan hun prestatievermogen.
Vooral in kantoorruimtes met weinig daglichttoetreding, bijvoorbeeld op de gangzijde of in het hart van een gebouw, compenseert biodynamisch licht het ontbrekende daglicht. Onze engineers bepalen per ruimte welk verloop past bij het gebruik en programmeren dit vervolgens in het lichtsysteem.
Slimme verlichting wordt in een kantoor het eenvoudigst geïntegreerd met een draadloos systeem, zonder kabels te trekken of het pand te verbouwen. Slimme lichtsturing brengt alle bovenstaande elementen samen in één systeem. Met aanwezigheidsdetectie brandt verlichting alleen in ruimtes die op dat moment worden gebruikt, denk aan vergaderruimtes of gangen die een groot deel van de dag leegstaan. Daglichtregeling dimt het kunstlicht automatisch zodra er voldoende daglicht binnenvalt. Deze combinatie van aanwezigheids- en daglichtsensoren bespaart 30 tot 50% energie, boven op de besparing die LED al oplevert.
Een draadloos systeem als Casambi biedt hierbij meerdere voordelen. Er zijn geen stuurdraden nodig, waardoor het systeem ook in bestaande kantoorgebouwen te realiseren is zonder ingrijpende verbouwing. Het systeem is bovendien eenvoudig uit te breiden bij een verbouwing of andere indeling van het kantoor. Ook is elke ruimte afzonderlijk te bedienen, bijvoorbeeld via een app op smartphone of tablet.
Deze combinatie van LED en slimme lichtsturing draagt bovendien bij aan een beter energielabel. Voor kantoren groter dan 100 m² mag het energiegebruik niet hoger uitkomen dan 200 tot 225 kWh per vierkante meter per jaar. Lees in ‘Energielabel A kantoren, zorg en onderwijs’ uitgebreider over deze eisen en de rol van slimme verlichting hierin.
Verlichting op kantoor vraagt om kennis van normen, ruimtes en gebruikers. Als merkonafhankelijke ketenpartner wordt hierbij niet vanuit één merk geadviseerd, maar uit meer dan 200 fabrikanten de oplossing gekozen die het beste past. Het volledige lichtplan wordt hierbij uit handen genomen, van advies tot inregeling, tot en met de uiteindelijke programmering van het systeem.
Dit is eerder toegepast bij onder andere DV&O Zaanstad en Wonderwoods Utrecht. Ook 5Tracks in Breda kreeg op deze manier een lichtoplossing, een project dat in 2025 werd uitgeroepen tot Kantoorgebouw van het Jaar.
Foto’s: Van Wijnen Groep, Powerhouse Company, Sebastian van Damme, Hans Groter Fotografie
Verbeter de kwaliteit van uw installatieproject en verhoog de creativiteit en productiviteit op de werkvloer door de juiste lichtoplossingen. In deze whitepaper vertellen wij u graag op welke wijze de ideale lichtoplossing voor uw kantoorproject bepaald wordt.
