Opdrachtgevers stellen steeds meer eisen aan het binnenmilieu. Dit zie je terug in Certificeringen als WELL en BREEAM en het Programma van Eisen Frisse Scholen. Deze certificeringen maken gezondheid, comfort en energieprestatie tot concrete toetsingscriteria. Biodynamische verlichting speelt daarin een directe rol, maar kennis over de toepassing ontbreekt binnen de branche. Operationeel directeur Ben Dorst legt daarom uit wat het is, wanneer het relevant is en hoe Maas & Hagoort het traject uit handen neemt.
Biodynamisch licht bootst het natuurlijke daglicht na in een gebouw. De kleurtemperatuur en lichtintensiteit veranderen over de dag: koeler en helderder overdag, warmer en zachter tegen het einde van de middag. Daarmee volgt de installatie hetzelfde verloop als het daglicht buiten. In de markt circuleren ook de termen circadiaans licht en human-centric lighting, die in de basis hetzelfde principe beschrijven.
Het effect zit in de sturing op de hormonen die het dagritme bepalen. Ben Dorst legt uit: “Met lichtkleur en intensiteit stuurt u op het cortisol- en melatonineniveau van de gebruiker. Koeler licht overdag activeert via cortisol. Warmer licht aan het einde van de dag bereidt het lichaam via melatonine voor op rust.”
Normale verlichting geeft tijdens gebruik altijd één lichtniveau en één lichtkleur, In een toilet of een berging is dat geen probleem. In verblijfruimtes waar mensen een langere tijd doorbrengen, ligt dat anders.
In verblijfsruimtes verandert de behoefte aan licht over de dag. Koeler, helderder licht In de ochtend en overdag ondersteunt alertheid en concentratie. Warmer licht aan het einde van de middag vermindert die prikkel en bereidt het lichaam voor op rust. Normale verlichting geeft de hele dag dezelfde stand en ondersteunt dat ritme niet. Ben Dorst vertelt: “Een vaste lichtstand ondersteunt het dagritme niet actief. In verblijfsruimtes kun je met biodynamisch licht echt een verschil maken.”
Binnen de markt en lopende onderzoeken worden meerdere voordelen van biodynamisch licht genoemd, zoals een lager ziekteverzuim, betere concentratie en betere leerprestaties. In verzorgingstehuizen wordt het bijvoorbeeld ingezet om bewoners overdag actiever te houden, zodat zij ‘s nachts beter slapen en er minder valpartijen zijn.
Ben Dorst plaatst hier een kanttekening bij. “De effecten zijn reëel, maar biodynamisch licht werkt alleen als je het goed toepast. Je moet goed kijken naar wie er in een ruimte zit en wat al die gebruikers van het licht vragen, want hun wensen en ritmes kunnen verschillen.”
Wat normering betreft is er nog geen aanbeveling. Binnen de WELL-certificering levert biodynamische verlichting extra punten op. De NEN-EN 12464-1 uit 2021 beschrijft de mogelijke effecten al, maar adviseert nu in principe alleen het dimmen van licht en eventueel het werken met lichtscènes. Ben Dorst verwacht dat een volgende normherziening verdere stappen zet: “Ik verwacht dat een volgende herziening van de norm biodynamisch licht voor bepaalde ruimtes gaat adviseren. Denk aan kantoren, klaslokalen en zorgtoepassingen waar mensen langer dan 4 uur verblijven.”
Biodynamisch licht is een marktontwikkeling die werkt, mits u het op de juiste manier toepast en samen met uw opdrachtgever evalueert. Ben Dorst vertelt: “Het belangrijkste is dat installateurs en adviseurs weten dat het toepasbaar is en binnen handbereik ligt. Pak het op met uw opdrachtgever, evalueer het na oplevering en bouw zo aan een aanbod dat zich onderscheidt.
Biodynamisch licht komt het sterkst tot zijn recht in ruimtes waar mensen lang verblijven. Ben Dorst vertelt: “In de breedte wordt het helaas nog te weinig toegepast, terwijl die behoefte er bij eindgebruikers is.”
Daarnaast zien wij het toepassen van een aangepast ritme in omgevingen waar mensen ‘s nachts werken, zoals controlekamers, havens of sluizen. Daar draait het niet om het buitenverloop maar om de gebruiker zelf. Dat heet human-centric lighting, een aanpak die een kunstmatig ritme realiseert.
Biodynamisch licht klinkt complex, maar het traject verloopt grotendeels zoals elk ander lichtproject. Ben Dorst vertelt: “We maken een lichtberekening en een lichtplan en wij denken na over welk ritme bij de ruimte past.” Daarna volgt de keuze van de armaturen en de inregeling.
Het verschil zit in de techniek van de armaturen. Biodynamisch licht vraagt om tunable white armaturen die twee of meer lichtkleuren kunnen maken. Voor de aansturing werkt Maas & Hagoort met Casambi, een draadloos systeem voor lichtsturing. Daarin wordt een ritme geprogrammeerd dat het licht over de dag laat verlopen.
Ben Dorst wil installateurs en adviseurs vooral meegeven dat biodynamisch licht binnen handbereik ligt. De aannames dat het veel duurder en ingewikkelder is, kloppen in de praktijk niet. Met het Casambi-systeem ligt er zonder grote meerkosten een gebruiksvriendelijke oplossing bij de klant.
Door biodynamisch licht aan te bieden, levert u extra waarde aan uw opdrachtgever. U levert kennis en advies over gezond licht en daarmee meerwaarde voor de eindgebruiker van het gebouw. Pakt Maas & Hagoort het traject met u op, dan komt de inregeling en de juiste hardware bij het team te liggen en houdt u zelf de handen vrij voor de installatie.
Daarbij speelt de merkonafhankelijke positie van Maas & Hagoort een rol. Waar een fabrikant doorgaans één of twee tunable white armaturen voert, combineert Maas & Hagoort armaturen van veel verschillende fabrikanten, van downlights tot pendel- en inbouwarmaturen. Ben Dorst vertelt: “Voor bijna elk type armatuur hebben we een tunable white oplossing, dus we kunnen vaak een betere of voordeligere combinatie bieden dan één fabrikant.”
Foto’s: Bouwbedrijf Berghege, Suzan fotografie, Ossip van Duivenbode en Studio A Kwadraat
U kunt vrijblijvend een offerte of advies aanvragen.
Onze engineers staan altijd voor u klaar.
